Bono ve Senet Protestosu

Protesto Nedir?

Protesto, kambiyo senetlerinde (bono, poliçe, çek) ödemenin veya kabulün reddedildiğini resmi olarak tespit eden bir işlemdir. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 714-730. maddeleri arasında düzenlenen protesto, hamilin başvuru hakkını kullanabilmesi için zorunlu bir şekil şartıdır.

Protesto, noter tarafından düzenlenir ve kambiyo senedinin ödenmediğinin veya kabul edilmediğinin resmi belgesidir. Bu belge, hamilin cirantalara ve düzenleyene karşı başvuru hakkını kullanmasının ön koşuludur.

Protesto Türleri

1. Ödememe Protestosu

Kambiyo senedinin vadesinde ibraz edilmesine rağmen ödeme yapılmaması halinde çekilen protestodur. Bonolarda en yaygın karşılaşılan protesto türüdür. Hamilin, düzenleyen ve cirantalara karşı başvuru hakkını kullanabilmesi için ödememe protestosu çekilmesi zorunludur.

2. Kabul Etmeme Protestosu

Poliçelerde muhatabın senedin kabulünden kaçınması halinde çekilen protestodur. Kabul etmeme protestosu, hamilin vadeden önce başvuru hakkını kullanmasına imkan tanır.

3. Tarih Protestosu

Senedin ibraz edildiği tarihin tespiti amacıyla çekilen protestodur. Özellikle senedin süresinde ibraz edildiğinin ispatı için kullanılır.

Protesto Süresi

Protestonun geçerli olabilmesi için belirli süreler içinde çekilmesi gerekmektedir:

Bonolarda Protesto Süresi

• Görüldüğünde ödenecek bonolar: Düzenleme tarihinden itibaren 1 yıl içinde ibraz ve protesto
• Belirli vadeli bonolar: Vadeden itibaren 2 iş günü içinde protesto
• Görüldükten belirli süre sonra ödenecek bonolar: İbrazdan itibaren süresi içinde protesto

Çeklerde Protesto Süresi

• Aynı yerde ödenecek çekler: 10 günlük ibraz süresi içinde protesto
• Farklı yerde ödenecek çekler: 1 aylık ibraz süresi içinde protesto

Protestonun Şekli

Protesto, noter tarafından düzenlenir ve belirli şekil şartlarına uyulması zorunludur. TTK madde 717'ye göre protestoda bulunması gereken unsurlar:

• Protesto çeken ve aleyhine protesto çekilen kişilerin adları
• Protestoya konu senedin aynen sureti
• Ödeme veya kabul talebinin yapıldığı ve reddedildiği
• Red sebebi (beyan edilmişse)
• Protestonun çekildiği yer ve tarih
• Noterin imzası ve mührü

Protestonun Sonuçları

Hamilin Başvuru Hakkı

Süresinde ve usulüne uygun protesto çekilmesi halinde, hamil aşağıdaki kişilere karşı başvuru hakkını kullanabilir:

• Düzenleyen (keşideci)
• Cirantalar
• Avalistler (kefiller)
• Diğer sorumlular

Müracaat Borçlularının Sorumluluğu

Protesto çekilmesi halinde, müracaat borçluları müteselsilen sorumludur. Hamil, bunlardan herhangi birine veya tamamına birlikte başvurabilir. Ödeme yapan müracaat borçlusu, kendisinden önceki müracaat borçlularına rücu edebilir.

Talep Edilebilecek Meblağlar

• Senet bedeli
• Vade tarihinden itibaren işleyecek faiz
• Protesto masrafları ve yapılan diğer giderler
• Binde üç komisyon

Protestodan Muafiyet

Belirli durumlarda protesto çekilmesine gerek kalmaksızın başvuru hakkı kullanılabilir:

Protestodan Muafiyet Kaydı

Düzenleyen veya cirantalardan biri, senede "protestosuz" veya "masrafsız iade" gibi kayıtlar koyarak protestodan muafiyet sağlayabilir. Bu kaydı koyan kişi, protesto çekilmeksizin sorumlu tutulabilir.

Aciz Hali

Muhatabın veya düzenleyenin aciz haline düşmesi, iflası veya konkordato ilan etmesi halinde, protesto çekilmeksizin başvuru hakkı kullanılabilir.

Protesto ve İcra Takibi İlişkisi

Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yoluyla Takip

Kambiyo senetlerine dayalı icra takiplerinde, protesto çekilmiş olması zorunlu değildir. Hamil, protesto çekmeksizin de icra takibi başlatabilir. Ancak protestosuz takipte, yalnızca asıl borçluya karşı takip yapılabilir.

Cirantalara Karşı Takip

Cirantalara karşı icra takibi başlatılabilmesi için süresinde protesto çekilmiş olması gerekmektedir. Protestosuz takipte cirantalar, protesto çekilmediği itirazında bulunarak sorumlu tutulmaktan kurtulabilir.

Yargıtay Kararları

Protesto Masrafları

Protesto işlemi için noter masrafları ödenmektedir. Bu masraflar şunları kapsar:

• Noter harcı
• Tebligat giderleri
• Yazım ve suret masrafları
• Diğer noter ücretleri

Protesto masrafları, başvuru hakkı çerçevesinde müracaat borçlularından talep edilebilir.

Sonuç ve Öneriler

Bono ve senet protestosu, kambiyo hukukunda kritik öneme sahip bir kurumdur. Hamilin başvuru hakkını koruyabilmesi için protestonun süresinde ve usulüne uygun çekilmesi zorunludur. Protestosuz kalan hamil, cirantalara ve keşideciye karşı başvuru hakkını kaybedebilir.

Kambiyo senetleri ile ilgili uyuşmazlıklarda, senedin özelliklerine ve protesto durumuna göre doğru hukuki strateji belirlemek büyük önem taşımaktadır. Profesyonel hukuki destek almak, alacak haklarının korunması ve etkin takip için gereklidir.