Unutulma Hakkı Nedir?

Unutulma Hakkı Kavramı

Unutulma hakkı (right to be forgotten), kişilerin geçmişte internet ortamına yüklenmiş ve artık güncelliğini yitirmiş, kişilik haklarını zedeleyen veya özel hayatın gizliliğini ihlal eden bilgilerin arama motorlarından ve/veya kaynak sitelerden kaldırılmasını talep etme hakkıdır.

Dijital çağda internet üzerindeki bilgiler kalıcı hale gelmektedir. Yıllar önce yaşanmış bir olay, yapılmış bir haber veya paylaşılmış bir içerik, kişinin hayatını olumsuz etkilemeye devam edebilmektedir. Unutulma hakkı, bireylerin dijital geçmişlerini kontrol etmelerine olanak tanıyan önemli bir hak olarak ortaya çıkmıştır.

Hukuki Temeller

Avrupa Birliği Düzenlemeleri

Unutulma hakkı, 2014 yılında Avrupa Birliği Adalet Divanı'nın (ABAD) Google Spain kararıyla uluslararası alanda tanınmıştır. Bu karar, bireylerin belirli koşullar altında kişisel verilerinin arama sonuçlarından kaldırılmasını talep edebileceğini ortaya koymuştur.

GDPR (Genel Veri Koruma Tüzüğü) Madde 17, "silme hakkı" başlığı altında unutulma hakkını düzenlemiştir.

Türk Hukukunda Unutulma Hakkı

Türk hukukunda unutulma hakkı özel bir kanunla düzenlenmemiştir. Ancak aşağıdaki yasal düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilmektedir:

• Anayasa Madde 20: Özel hayatın gizliliği hakkı
• Anayasa Madde 17: Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı
• 6698 sayılı KVKK: Kişisel verilerin korunması
• 5651 sayılı Kanun: İnternet ortamındaki yayınların düzenlenmesi
• Türk Medeni Kanunu: Kişilik hakları

Anayasa Mahkemesi Kararları

Türkiye'de unutulma hakkı, Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru kararlarıyla şekillenmiştir. Mahkeme, çeşitli kararlarında unutulma hakkının varlığını ve sınırlarını belirlemiştir.

AYM Kararlarındaki Temel İlkeler

• Geçmişte yayınlanmış haberlerin güncelliğini yitirmesi
• Kişinin toplumsal rolü ve kamusal figür olup olmadığı
• İçeriğin kişilik haklarına etkisi
• Haberin tarihsel veya kamusal değeri
• Basın özgürlüğü ile özel hayat arasındaki denge

Unutulma Hakkının Kapsamı

Hangi İçerikler Kaldırılabilir?

• Güncelliğini yitirmiş haber içerikleri
• Geçmişte işlenmiş ve cezası çekilmiş suçlara ilişkin haberler
• Kişilik haklarını zedeleyen eski paylaşımlar
• Yanlış veya eksik bilgi içeren içerikler
• Artık ilgili olmayan kişisel veriler
• Rıza dışı paylaşılmış özel görüntüler

Hangi İçerikler Kaldırılamaz?

• Kamusal figürlere ilişkin haberler (belirli koşullarda)
• Tarihsel değer taşıyan içerikler
• Kamu yararı olan bilgiler
• Güncelliğini korumaya devam eden haberler
• Bilimsel veya istatistiksel amaçlı veriler

Başvuru Yolları

1. Arama Motorlarına Başvuru (Google)

Google, Avrupa'daki kullanıcılar için unutulma hakkı başvuru formu sunmaktadır. Türkiye'den de bu form aracılığıyla başvuru yapılabilir.

Başvuruda sunulması gerekenler:

• Kaldırılması istenen URL adresleri
• Her URL için kaldırılma gerekçesi
• Kimlik belgesi
• Destekleyici belgeler (varsa)

2. İçerik Sağlayıcıya Başvuru

Kaynak web sitesine doğrudan başvurarak içeriğin kaldırılması talep edilebilir.

3. BTK Başvurusu

5651 sayılı Kanun kapsamında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'na başvuru yapılabilir.

4. Sulh Ceza Hakimliği

5651 sayılı Kanun'un 9. maddesi kapsamında içeriğin kaldırılması ve/veya erişimin engellenmesi talep edilebilir.

5. Asliye Hukuk Mahkemesi

Kişilik haklarının ihlali nedeniyle tazminat ve içeriğin kaldırılması davası açılabilir.

6. Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru

İç hukuk yolları tükendikten sonra bireysel başvuru yapılabilir.

Başvuru Süreci

Google'a Başvuru Adımları

1. Google'ın AB Gizlilik Kaldırma Formu'na erişin
2. Kaldırılmasını istediğiniz URL'leri girin
3. Her URL için gerekçenizi açıklayın
4. Kimlik belgenizi yükleyin
5. Formu gönderin ve yanıt bekleyin

Yargısal Başvuru Süreci

1. İhtarname: İçerik sağlayıcıya noter aracılığıyla ihtarname gönderme
2. Sulh Ceza Hakimliği: 5651 sayılı Kanun kapsamında erişim engeli talebi
3. Asliye Hukuk Mahkemesi: Kişilik hakları davası ve tazminat talebi
4. İstinaf: İlk derece kararına itiraz
5. Temyiz: Yargıtay'a başvuru
6. Bireysel Başvuru: Anayasa Mahkemesi'ne başvuru

Değerlendirme Kriterleri

Unutulma hakkı başvurularında dikkate alınan kriterler:

1. Zaman Faktörü

• İçeriğin ne zaman yayınlandığı
• Güncelliğini koruyup korumadığı
• Aradan geçen süre

2. Kamusal Figür Olma Durumu

• Kişinin toplumsal rolü
• Siyasetçi, sanatçı gibi kamusal kişi olup olmadığı
• Bilginin kamusal ilgi alanına girip girmediği

3. Kamu Yararı

• Bilginin kamuyu ilgilendirip ilgilendirmediği
• Tarihsel veya arşiv değeri
• Gazetecilik faaliyeti kapsamında olup olmadığı

4. Kişilik Haklarına Etki

• İçeriğin iş hayatına etkisi
• Sosyal itibarın zedelenmesi
• Psikolojik etkiler

Basın Özgürlüğü ile Denge

Unutulma hakkının uygulanmasında basın özgürlüğü ile kişilik hakları arasında denge kurulması gerekmektedir. Bu denge:

• Her iki hakkın da temel hak olduğunun kabulü
• Orantılılık ilkesinin gözetilmesi
• Somut olay değerlendirmesi
• Alternatif çözümlerin değerlendirilmesi (örn: güncelleme notu eklenmesi)

Sonuç

Unutulma hakkı, dijital çağda bireylerin internet üzerindeki itibarlarını korumak için sahip oldukları önemli bir haktır. Türk hukukunda henüz özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte, Anayasa Mahkemesi kararları ve KVKK kapsamında bu hak tanınmaktadır.

İnternet ortamında hakkınızda güncelliğini yitirmiş, kişilik haklarınızı zedeleyen içerikler bulunuyorsa, bu içeriklerin kaldırılması için hukuki yollara başvurabilirsiniz. Sürecin karmaşık olabileceği göz önünde bulundurularak, uzman hukuki destek almanız tavsiye edilir.